AKALA NG EX KO ORDINARYONG WAITRESS LANG ANG SUMIRA NG KASAL NIYA, HINDI NIYA ALAM BILYONARYANG NANAY KO PALA ITO—AT LALONG HINDI NIYA INASAHAN ANG PASABOG KO MULA SA LOOB NG SERVING CART!
BAHAGI 2
Saglit na walang nagsalita. Sa pinakamalapit na mesa, may bisitang naiwang nakataas ang baso habang nakatingin sa akin. Ang photographer ay ibinaba ang camera, ang emcee ay huminto sa gilid ng stage, at si Vanessa ay napahawak sa emerald pendant na parang kusang naalala ng katawan niya kung ano ang dapat itago.
Si Adrian ang unang nakabawi. Ibinaba niya ang microphone at lumapit nang dalawang hakbang, nakangiti pa rin para sa mga bisitang hindi nakaririnig sa amin. “Elise, hindi ito ang lugar.”
“Dito mo gustong ipahayag na nalutas na ang pagkawala ng charity fund,” sagot ko. “Kaya dito rin natin itatama.”
“Walang ganyang bahagi sa programa.”
“May pirma ko sa sponsor presentation mo. Hindi ko ginawa iyon.”
Napatingin siya sa nanay ko. Noon lamang niya talaga pinagmasdan ang mukha nito, ang tuwid na tayo, at ang paraan ng pagtingin sa kanya nang walang pag-aalinlangan. Dalawang beses lang niyang nakita si Mama noong kasal pa kami—sa engagement dinner at sa mismong wedding. Parehong maikli ang pagkikita, at sa loob ng dalawang taon ay hindi na niya hinanap dahil akala niyang tuluyan kaming nagkalayo.
“Ma’am Beatriz?” sabi niya nang mahina.
Tinanggal ni Mama ang apron at maayos na tinupi sa ibabaw ng cart. “Mas mabuting gamitin mo ang pangalan kong Beatriz Laurel. Iyon ang nasa board records ng kumpanyang hinihingan mo ng walumpung milyong piso.”
Napalingon si Vanessa kay Adrian. Sa mukha niya, unang lumitaw ang takot na hindi tungkol sa pagdating ko. Tungkol iyon sa pag-unawang ang babaeng inutusan niyang huwag gasgasan ang sahig ang maaaring magtanong kung bakit may maling dokumento sa grant application nila.
“Hindi ko alam na—” simula niya.
“Hindi mo kailangang malaman ang halaga ng pera ko para kausapin nang maayos ang staff,” sagot ni Mama. “Pero hindi iyon ang dahilan kung bakit kami narito.”
Lumapit ang banquet manager at mahinahong hiniling sa guests na manatili muna sa kanilang mga upuan. Hindi pinutol ang ilaw, walang guards na humawak kay Adrian, at walang nagtakbuhan. Ang mga miyembro ng foundation board at donor representatives na nasa mga mesa ay isa-isang tumayo at lumapit sa harap. Kasunod nila si Attorney Dizon, na may dalang folder at ilang taon nang humahawak sa mga legal na usapin ng kompanya ni Mama.
“May request kaming ipinadala sa inyo dalawang araw na ang nakalipas,” sabi niya kay Adrian. “Hindi ninyo sinagot. Kinailangan naming linawin ang dokumentong ginagamit ninyo bago ang anumang release ng grant.”
“Wedding ko ngayon,” sagot ni Adrian. “Puwede itong gawin sa office.”
“Puwede rin sanang hindi ninyo isinama sa wedding ang pagpapahayag ng sponsorship at ang maling pahayag tungkol kay Elise.”
Doon niya tiningnan ang malaking screen sa likod ng stage. Nakahanda na ang presentation na may logo ng foundation at larawan nilang mag-asawa. Sa slide pagkatapos ng thank-you message ay ang grant announcement na hindi pa dapat ipinapakita bilang kumpleto.
Hindi namin kailangang agawin ang event system. Ang authorized foundation presentation ang ipinahinto ng mga taong may karapatang linawin kung ano ang sinasabi nito. Sa ilalim ng masayang musika at mamahaling bulaklak, biglang naging malinaw na hindi ito simpleng family quarrel na maaari niyang idaan sa isang yakap at bulong.
Si Vanessa ang humarap sa akin. “Hindi ko alam kung ano ang gusto mong makuha, pero huwag mong sirain ang kasal namin dahil hindi ka makamove on.”
Tiningnan ko ang kuwintas sa leeg niya. Sa likod ng pendant ay may maliit na ukit na ako mismo ang pumili noong labingwalong taong gulang ako. Hindi ito nakikita sa larawan, pero alam ko kung saan naroon at kung anong nakasulat.
“Hindi ako pumunta para kunin ang asawa mo,” sabi ko. “Pumunta ako para itigil ang paggamit ninyo ng pangalan ko.”
“Wala kaming ginagamit.”
Inilabas ni Attorney Dizon ang dokumentong ipinasa sa sponsors. Nasa ibabaw ang pirma ko at isang pahayag na kusang-loob kong inako ang financial discrepancy. Kasunod niyon ang panibagong papel na diumano’y nagpapatunay na binayaran ko na ang halagang nawala.
“Pinagtitibay ba ninyo na ito ang ibinigay ni Elise?” tanong niya.
Si Adrian ay hindi tumingin sa dokumento. “Administrative copy lang iyan. Baka may mali sa pagkakaattach.”
“Pareho itong ipinadala sa tatlong donor representatives, kasama ang cover letter na nilagdaan ninyo.”
“Hindi ako ang nag-aayos ng lahat ng files.”
“Pero kayo ang nagsabing tapos na ang usapin.”
Tahimik si Adrian. Si Vanessa naman ay mabilis na naghanap sa paligid ng taong maaaring tumulong, pero ang communications staff na dati niyang pinapasunod ay nanatili sa likod ng donor group. Wala nang gustong magsalita nang walang hawak na tamang impormasyon.
“Puwede ko bang gamitin ang microphone?” tanong ko sa emcee.
Bago siya sumagot, hinawakan ni Adrian ang braso ko. Hindi mahigpit, pero sapat para maramdaman kong iyon ang dating galaw niya kapag gusto niyang tumigil ako nang hindi napapansin ng ibang tao. Inalis ko ang kamay niya at umatras.
“Huwag mo akong hawakan.”
Narinig iyon ng mga pinakamalapit na bisita. Napatingin ang security supervisor, at agad na inilayo ni Adrian ang kamay niya. Kinuha ko ang microphone nang ipahintulot ng banquet manager, pero hindi ako umakyat sa stage. Nakatayo lang ako sa tabi ng cart kung saan ako lumabas.
“Ako si Elise Laurel,” sabi ko. “Dati akong asawa ni Adrian at dating volunteer director ng foundation. May mga pahayag tungkol sa akin na ginagamit ngayon para makakuha ng malaking sponsorship. Hindi ako lumagda sa pag-amin na ipinakita sa sponsors, at hindi ko inako ang pera na sinasabi nilang kinuha ko.”
Naramdaman kong nanginginig ang boses ko, kaya huminto ako para huminga. Hindi ko kailangang magsalita nang parang lawyer. Ang kailangan ko lamang ay malinaw ang unang bagay na dalawang taon kong hindi nasabi sa harap ng parehong mga taong nakarinig sa akusasyon.
“May mga records na handang suriin ng board at counsel,” dagdag ko. “Hindi ko ilalabas sa lahat ang personal na impormasyon ng scholars o ang bawat dokumentong bahagi ng proseso. Pero hihilingin kong huwag ninyong tanggapin bilang katotohanan ang mga papeles na hindi ko ginawa.”
Ibinaba ko ang microphone. Hindi ako nagbasa ng buong kasal namin, hindi ko kinuwento kung sino ang naunang tumigil umuwi, at hindi ko hiniling na piliin ako ng mga bisita. Hindi tungkol sa pagkawala ni Adrian ang dahilan kung bakit ako naroon. Ang matagal niyang iniwang akusasyon ang gusto kong harapin.
Si Vanessa ay muling napahawak sa pendant. “At ang kuwintas? Iyan ang sinasabi mong ebidensiya?”
“Oo,” sagot ko. “Sinabi ni Adrian na naibenta ito para idagdag sa scholarship fund. Wala akong donation receipt, kaya nagtanong ako noon. Ang sagot niya, confidential ang buyer. Ngayon, suot mo.”
“Regalo niya ito sa akin.”
“Alam ko. Ang tanong ay kung saan nanggaling ang halagang sinasabi niyang napunta sa charity.”
Iyon ang bagay na hindi niya inaasahan. Akala niya hihilingin ko lamang na tanggalin ang alahas, at maaari niya akong ipakitang selosang ex na gusto ang lumang regalo. Hindi niya alam na ang kuwintas ang simula ng financial trail na muling binuksan namin.
Isang miyembro ng board, si Dr. Mercado, ang lumapit kay Adrian. Matanda na siya at tahimik sa karamihan ng meetings, pero ilang taon niyang pinondohan ang tuition ng mga scholars. “Ipinakita mo sa amin na may private sale,” sabi niya. “May record ka pa ba ng bayad?”
“May buyer,” sagot ni Adrian. “Hindi ko lang dala ang papers.”
“Nasaan ang pera sa account ng foundation?”
“Hindi puwedeng ganito kadali ang usapan. Maraming fund movements noon.”
“Eksaktong dahil maraming movements, kailangan ng record.”
Hindi na iyon tanong ko lamang. Ang mga taong dati ay nagtiwala sa paliwanag niya ay may sarili nang dahilan para humingi ng sagot. Hindi sila naroon para protektahan ako; naroon sila dahil pera at pangalan din nila ang ginagamit.
Sa gilid ng ballroom, pumasok si Mila Santos, ang dating accountant ng foundation. Nakasuot siya ng simpleng gray dress, hawak ang folder sa dibdib na para bang natatakot pa ring may mang-agaw. Nang makita siya ni Vanessa, biglang nagbago ang mukha nito.
“Hindi ka na empleyado,” sabi niya. “Wala kang dapat gawin dito.”
“Invited witness ako,” sagot ni Mila. “At may counsel akong kasama.”
Inilapit siya ni Attorney Dizon sa board group. Hindi niya ibinuhos ang lahat ng records sa harap ng guests. Ipinakita niya ang mga dokumentong may kaugnayan sa charity account, ang lumang instruction emails, at ang tala kung kailan ipinagawa ang private sale report para sa kuwintas.
Nasa report ang pangalan ng isang jewelry broker at halagang walong milyong piso. Nasa bank reconciliation naman ang donor transfer na walong milyong piso mula sa isang ibang tao, dalawang araw bago ang petsa ng sinasabing pagbebenta. Iyon ang parehong perang ipinakita sa board na proceeds ng kuwintas.
“Hindi ito dalawang magkaibang pondo,” sabi ni Mila. “Isang donor transfer ang binigyan ng dalawang paliwanag.”
Si Adrian ay sumingit bago pa siya matapos. “Mila, alam mong hindi ganoon kasimple. May bridge funding—”
“May email ka sa akin,” sagot niya. “Sabi mo, gamitin ko ang transfer para maitugma ang sale entry. Nang humingi ako ng actual receipt mula sa buyer, sinabi mong ikaw ang bahala.”
Naglabas siya ng printed email. Hindi ko alam ang bawat accounting term, pero naiintindihan ko ang pinakamahalaga: hindi nawala ang kuwintas sa isang mabuting transaksiyon na hindi ko lang naintindihan. Ginamit ang donation ng ibang tao para palabasing naibenta iyon, at ang alahas ay nanatili sa kamay ni Adrian hanggang ibigay niya kay Vanessa.
“Tapos,” sabi ni Mila, “may mga transfer papunta sa suppliers na hindi kasama sa scholarship expenses. Nang tanungin ko ang invoices, ipinakita sa akin ang approval na pangalan ni Elise ang gamit.”
Naramdaman kong humigpit ang dibdib ko. Iyon ang parehong records na ipinakita sa akin sa meeting dalawang taon bago, pero noon ay walang accountant na nagsalita. Akala ko naniniwala rin siyang ako ang may kasalanan.
Tumingin siya sa akin. “Hindi ko alam noon na hindi mo hawak ang account na ginagamit sa approvals.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong ko.
Namutla siya. “Sinabi nilang may legal case na at bawal akong makipag-usap sa iyo. Nang hindi ako pumayag sa ilang revisions, natanggal ako. Pagkatapos, nakatanggap ako ng sulat na babayaran ko raw ang discrepancy kung may ilalabas akong records.”
Hindi ko agad pinatawad ang pananahimik niya. Dalawang taon akong nagtatanong kung bakit walang kahit isang taong nagsabi ng alam nila. Pero nakita ko ang mga kamay niyang nanginginig sa folder at ang counsel na nakatayo sa tabi niya. Hindi rin pala siya lumabas sa gulo nang walang kapalit.
“May kopya ka ng instructions ni Vanessa?” tanong ni Attorney Dizon.
Tumango siya. “Kasama sa ipinasa ko sa audit team.”
Napatingin si Vanessa kay Adrian, at sa unang pagkakataon ay hindi siya mukhang kakampi nito. Para siyang taong nag-iisip kung sino ang unang dapat ituro kapag hindi na puwedeng pagsabayin ang mga paliwanag.
“Hindi ako ang may hawak ng bank account,” sabi niya.
“Pero ikaw ang humingi ng revised statement na nagsasabing ako ang nag-authorize,” sagot ko. “At ikaw ang nagpadala ng statement na iyon sa mga tao bago ako magkaroon ng pagkakataong sumagot.”
“Mali ang pagkakaintindi mo.”
“May sarili akong inbox. May mga mensahe mo sa akin.”
Sa isang email, sinabi niyang kailangan kong pirmahan ang settlement para protektahan ang mga scholars. Sa isang text, sinabi niyang hindi na ako kailangan sa foundation at dapat akong lumayo bago ako lalong mapahiya. Sa huli, ipinadala niya ang isang draft statement na may pangungusap na hindi ko kayang tanggapin: kusang-loob kong inaako ang pananagutan.
Hindi ko pinirmahan. Nang lumabas ang parehong ideya sa sponsor packet, ibang pirma na ang ginamit nila para palabasing pumayag ako.
“Hindi ko alam na gagamitin niya ang pangalan mo ulit,” sabi ni Vanessa, itinuro si Adrian.
Lumabas ang biglang galit sa mukha nito. “Huwag kang magkunwari. Ikaw ang nagsabi kung paano ipapaliwanag sa donors.”
May ilang bisitang napasinghap, pero walang kumilos para palakasin ang eksena. Si Dr. Mercado ang nagtaas ng kamay at hiniling na itigil muna ang pagtatalo. Hindi na namin kailangang pilitin silang umamin sa bawat bagay sa ballroom; ang kailangan ay mapangalagaan ang records at matigil ang anunsiyong may malinis na account at kumpletong grant.
Ipinaalam ng donor representatives na hindi maaaring ituloy ang release habang hindi nareresolba ang mga usapin. Ang mga board members ay humiling ng agarang espesyal na meeting at independent review. Hindi magically nawala ang pera ni Adrian sa isang pindot, at hindi rin basta naging akin ang foundation. Pero tumigil ang isang malaking kasinungalingan bago ito maging panibagong transaksiyon.
Si Vanessa ay lumapit kay Mama. “Puwede ba tayong mag-usap nang pribado? Hindi ko alam na anak ninyo siya. Kung alam ko—”
“Mas mabuti sana ang pakikitungo mo sa kanya?”
Hindi niya tinapos ang sagot.
“Hindi mo kailangang malaman ang apelyido ng nanay niya para hindi siya pagbintangan gamit ang papel na hindi niya ginawa,” dagdag ni Mama. “At hindi mo kailangang malaman kung sino ang may-ari ng isang hotel para hindi mo maliitin ang taong nagsisilbi sa mesa mo.”
Hindi sinabi ni Mama na pag-aari niya ang ballroom para palayasin ang lahat. Hindi niya pinatay ang pagkain o hiniling na mapahiya ang suppliers. Tapos na ang wedding ceremony nina Adrian at Vanessa bago kami dumating sa reception; ang negosyo at pera ng foundation ang inilagay nila sa programa, at iyon ang hindi na namin pinayagang ituloy na parang walang tanong.
Ang mga bisita ay inabisuhang maaaring manatili para kumain o umalis. May mga nagpaalam, may tahimik na bumalik sa upuan, at may lumapit sa board members para humingi ng paliwanag. Ang staff ay nagpatuloy sa trabaho matapos tiyaking ligtas at maayos ang silid. Wala silang kasalanan sa nangyari at hindi nila kailangang mawalan ng bayad dahil nasira ang plano ng groom.
Sa gitna ng lahat, muling tumingin sa akin si Adrian. “Masaya ka na?” tanong niya. “Nakuha mo ang gusto mo?”
Pagod na ako, at hindi ko na kailangang gumawa ng magandang sagot. “Hindi pa tapos ang kailangan mong ipaliwanag.”
“Pinili mong gawin ito ngayon.”
“Pinili mong gamitin ang kasal mo para ipagdiwang ang sponsorship na nakuha gamit ang pangalan ko.”
Bago siya makapagsalita ulit, hiniling ng counsel na sa hiwalay na meeting na ipagpatuloy ang usapan. Nagsimulang lumayo ang mga tao, at doon lamang nakita kong nakatayo si Mama sa tabi ko, hawak pa rin ang nakatuping apron. May pulang marka sa daliri niya mula sa pagtulak sa cart.
“Ma,” sabi ko, “nasaktan ka?”
Tiningnan niya ang kamay niya at ngumiti nang bahagya. “Mas mabigat pala ang cake kaysa sa akala ko.”
Napatawa ako nang saglit, pagkatapos ay bigla akong umiyak. Hindi ako nahulog sa sahig o humawak sa kanya para sa camera. Yumuko lang ako, at agad niyang inilagay ang kamay sa likod ko.
“Tara,” sabi niya. “Puwede na tayong lumabas.”
Sa maliit na preparation room sa likod ng ballroom, naupo ako sa tabi ng mesa na may mga sobrang napkin at bottled water. Doon niya tinanggal ang pins sa buhok at ibinalik ang salamin niya. Hindi siya muling nagmukhang bilyonarya sa isang dramatic na pagbabago; mukha lang siyang nanay na pagod at nag-aalala sa anak.
“Hindi mo kailangang tapusin ang lahat ngayong gabi,” sabi niya.
“Bakit pakiramdam ko dapat masaya ako, pero ang sakit pa rin?”
“Kasi hindi ito masayang bagay.”
Hinawakan ko ang kamay niya. Dalawang taon kong inisip na kapag may sapat akong ebidensiya, mawawala ang hiya at gagaan agad ang dibdib ko. Pero nang harapin ko si Adrian, nakita ko pa rin ang lalaking minsan kong inasahang makakasama habang buhay. Ang kaibhan lamang, hindi ko na kailangan siyang paniwalaan para maitawid ang susunod na oras.
May isa pa akong kailangang sabihin kay Mama. “Sorry na hindi ako tumawag agad.”
Matagal siyang tumingin sa akin bago sumagot. “May mga sinabi rin akong hindi nakatulong noong ikakasal ka. Ginawa kong parang kailangan mong mamili sa amin.”
“Akala ko kapag bumalik ako, kailangan kong amining mali ako sa lahat.”
“Hindi ka examination paper, Elise. Hindi ko kailangang lagyan ng check o cross ang buhay mo bago kita yakapin.”
Lumapit ako sa kanya at doon na ako tuluyang umiyak. Walang bisita, walang microphone, at walang emerald sa pagitan namin. Hindi niya hinihingi ang isang tagumpay mula sa akin; sapat nang bumalik ako.
Ang kuwintas ay hindi ko basta kinuha mula sa leeg ni Vanessa. Ipinasa sa counsel ang records ng original gift, ang mga larawan, at ang mga dokumentong nagsasabing ibinenta iyon para sa foundation. Pagkatapos ng hiwalay na usapan at turnover na may mga saksi, naibalik ito sa akin habang patuloy na sinusuri ang iba pang usapin. Hindi na sapat ang dahilan niyang regalo iyon ni Adrian para takpan ang pinagmulan at ang maling accounting na ginamit.
Nang mahawakan ko ulit ang pendant, binaligtad ko at nakita ang maliit na ukit. PARA KAY ELISE, NA MAY SARILING LIWANAG. Iyon ang linyang pinili ni Mama noong labingwalong taong gulang ako, nang sabihin kong ayaw kong maging anak na kilala lamang dahil sa pera niya.
Dati, naisip kong ibinigay ko na rin ang liwanag na iyon kay Adrian para matulungan ang mga scholars. Ngayon, alam kong hindi ang pagtulong ang mali. Ang mali ay ang taong tumanggap at nagkunwaring may mabuting ginawa habang ginagamit ako para itago ang sarili niya.
Sa mga sumunod na buwan, hindi naging isang malaking public celebration ang paglinaw sa pangalan ko. Maraming records ang sinuri, maraming email ang binasa, at may mga pagkakataong kinailangan kong ulit-ulitin ang mga bagay na matagal ko nang gustong kalimutan. May independent audit, may board hearings, at may mga usaping ipinasa sa mga awtoridad matapos lumitaw ang sapat na batayan.
Hindi lahat ng transaction ay pare-pareho ang problema. May lehitimong scholarship expenses, may suppliers na totoong nagtrabaho, at may mga account na kailangang isa-isang itugma. Hindi namin ginawang mas simple ang kuwento para mas dramatic. Ang gusto ko ay tamang sagot, lalo na para sa mga estudyanteng muntik nang mawalan ng tulong dahil sa ginagawa nina Adrian.
Si Mila ay nagbigay ng salaysay at humarap sa mga tanong tungkol sa sariling trabaho niya. Hindi siya ginawang bayani na walang pagkukulang, pero hindi rin siya iniwang walang suporta habang nagsasalita. Kalaunan, nag-message siya sa akin para sabihing nakahanap siya ng bagong trabaho sa isang firm na hindi konektado sa foundation. Sumagot ako na sana ay maging maayos iyon para sa kanya.
Ang foundation board ay nagpalit ng leadership habang tinutuloy ang review. Hindi ako pumalit kay Adrian. Ayaw kong bumalik sa trabahong kailangan kong hawakan para patunayang mabuti akong tao. Ang scholarship program ay nagpatuloy sa ilalim ng hiwalay na pangangasiwa, at ang grant mula sa grupo ni Mama ay muling sinuri ayon sa bagong records at mga safeguards. Hindi niya ginawang kondisyon ang pagbabalik ko sa opisina.
Si Vanessa ay unang naglabas ng statement na wala raw siyang alam sa financial decisions. Nang lumitaw ang mga email niya at revised drafts na ipinadala sa donor representatives, kinailangan niyang sagutin ang sariling bahagi. Si Adrian naman ay hindi na kayang sabihin sa bawat meeting na may problema lamang akong personal sa kanya. May mga papel nang hindi nakadepende sa tono ng boses ko o sa kung umiiyak ako habang nagpapaliwanag.
May mga taong humingi ng tawad. May dating kaibigang nagsabing naniwala lang siya dahil may “documents.” May donor na umamin na mas madaling tanggapin ang kuwento ng isang director kaysa makinig sa babaeng umalis nang tahimik. Hindi ko sila pinahiya, pero hindi ko rin sinabi sa lahat na ayos na agad.
“Salamat sa pagsabi,” iyon ang madalas kong sagot. Pagkatapos, tinitingnan ko kung ano ang ginagawa nila sa impormasyong alam na nila.
Nang maglabas ang board ng pormal na pagwawasto, binasa ko iyon sa bahay ni Mama habang nakaupo sa kusina. Malinaw ang pangalan ko, malinaw na hindi suportado ng records ang akusasyong ako ang kumuha ng pera, at malinaw na hindi tunay ang mga dokumentong ipinakitang pag-amin ko. Hindi nito binawi ang bawat gabing hindi ako makatulog, pero may bagay nang maaari kong ipakita kapag muling lumabas ang lumang kasinungalingan.
“Gusto mo bang mag-celebrate?” tanong ni Mama.
Nag-isip ako bago umiling. “Gusto ko lang kumain.”
Kaya kumuha siya ng dalawang plato at inilabas ang natirang manok. Walang champagne at walang speech. Kumain kami habang nagtatanong siya tungkol sa maliit na painting na nirerepair ko sa studio, at doon ko naramdaman ang unang totoong luwag sa dibdib ko: puwede nang pag-usapan ang ibang bagay.
Nanatili ako sa restoration studio. Nag-alok si Mama ng mas malaking espasyo, pero sinabi kong gusto ko munang ayusin ang negosyo ayon sa kaya kong hawakan. Hindi siya nagtampo. Tinanong lamang niya kung may sira bang air conditioner dahil lagi raw akong reklamo na mainit.
Pagkalipas ng ilang linggo, ipinagawa ko iyon gamit ang sarili kong kita. Pagkatapos ay nagpadala ako ng larawan sa kanya, at ang sagot niya ay isang thumbs-up at paalala na huwag ilapit ang lumang paintings sa direktang hangin. Maliit na usapan, pero higit iyon sa ilang taong pareho kaming natakot magsimula.
May huling pagkakataong nakausap ko si Adrian sa opisina ng mga abogado tungkol sa natitirang personal na gamit at mga obligasyong kailangan pang isara. Wala na siyang microphone, wala si Vanessa sa tabi niya, at wala ring audience na kailangang paniwalaan ang ngiti niya.
“Hindi ko akalaing gagawin mo iyon,” sabi niya.
“Ang bumalik?”
“Ang dalhin ang nanay mo.”
Tiningnan ko siya. “Hindi mo rin akalaing may sarili akong records.”
Hindi niya sinagot iyon. Sa halip, sinabi niyang nagkamali siya at masyadong lumaki ang bagay na dapat sana ay inayos namin nang pribado. Ipinakita ng abogado ang mga dokumentong kailangan naming tapusin, at doon ko piniliing manatili ang usapan. Hindi ko na kailangang hingin sa kanya ang eksaktong pag-amin na magpapahupa sa lahat.
Bago ako umalis, tinanong niya kung may natira pa raw ba sa mga taong naging kami. May sandaling naalala ko ang unang apartment, ang murang dinner pagkatapos ng trabaho, at ang panahong hindi ko pa sinusuri ang bawat salita niya. Totoo ang mga alaala ko, kahit hindi totoo ang maraming bagay na sinabi niya kalaunan.
“May mga alaala,” sagot ko. “Pero hindi na iyon dahilan para bumalik.”
Lumabas ako nang hawak ang sarili kong folder. Hindi magaan ang bawat hakbang, pero hindi na ako nag-aabang kung tatawagin niya ulit ang pangalan ko.
Makalipas ang isang taon mula sa wedding reception, may maliit na exhibit sa studio namin. Mga lumang painting na naibalik ang kulay, ilang family portraits na inayos matapos masira sa baha, at isang corner para sa mga bagay na may personal na kasaysayan. Hindi namin inilagay ang kuwintas sa display. Sa akin iyon, at hindi lahat ng mahalaga ay kailangang ipakita sa publiko.
Dumating si Mama na naka-cream blouse at simpleng trousers. May dala siyang pagkain dahil akala niya hindi kami nakapaghapunan sa pag-aayos. Pinagtawanan siya ng staff ko nang sabihin kong parang caterer siya ulit, at ngumiti siyang tila ordinaryong biro lamang iyon.
Pagkatapos ng exhibit, tinulungan niya kaming magligpit. Kumuha siya ng tray ng mga baso at dinala sa pantry bago ko siya mapigilan.
“Ma, may staff tayo.”
“Alam ko. Dalawa ang kamay ko.”
Sumunod ako at kinuha ang kalahati ng mga baso. Sa pulso ko ay naroon ang emerald bracelet na ginawa mula sa kuwintas matapos kong ipasuri at ipalagay sa mas simpleng setting. Pinili ko iyon dahil gusto kong masuot, hindi itago sa kahon habang hinihintay ang isang espesyal na araw.
Napansin iyon ni Mama at hinawakan nang marahan ang bagong clasp. “Mas bagay sa iyo.”
“Mas komportable,” sagot ko.
Bago kami umalis, tiningnan ko ang maliit na wheeled cart sa gilid ng pantry. Wala nang cake at walang kurtinang nakapalibot. Naisip ko ang ilang minutong nakaupo ako sa service cart, naririnig ang mga taong nagsasabing hindi ako dapat naroon, habang tahimik na itinutulak ako ni Mama papunta sa silid.
Noon, kailangan kong magtago para makapasok sa lugar na ginagamit nila laban sa akin. Ngayon, patay na ang ilaw sa studio at nasa kamay ko ang susi. Isinara ko ang pinto, sumabay sa nanay ko sa parking lot, at nagsimula kaming mag-usap kung saan kakain bago umuwi.